Shota Rustaveli

Few days ago Rustaveli Publishing LLC received a note. Man , which later turns to be a medical Doctor in Tbilisi , Georgia, has also a hobby of translating Georgia biggest and famous poet and a writer Shota Rustaveli from the 12-Th Century.

We though for some time, in which form we should’ve share this translation to our readers. And we decided:

We give the page to this particular work and give you to choice have an opinion…

Name: Teimuraz Chanturishvili

Subject: One in the Tiger's Skin - translation from Georgian into English

Message: “Urbi et orbi”
We offer the reader the poem by Shota Rustaveli “One in the Tiger’s Skin” (XII century). At that time Georgia was a respected country – kingdom, but not a subject of false accusations and insinuations on the part of evil-wishers. 
Translator has maintained the poetic structure of the original – 16 syllabled lines, “high-4444 and low-5353” “shairi” – rhyme, as well as the monotonous endings of the lines. 
It is known that this work is an allegorical description of the events, which occurred at Georgian royal court. This topic particularly impressively is stated in the work of late Tamar Eristavi - The second measurement of the plot of “Vepkhistkaosani”, 2010 (In Georgian). 
The translator decided on this job sometime after a few of his translations were published in American magazines:
1. https://issuu.com/declercqj/docs/apjournalv2fall2011; 
2. http://brevspread.com/index.php/2015/09/02/poems-by-fiodor-tiutchev-galaktion-tabidze-and-josef-stalin/
3. http://cargocollective.com/marcopolo/filter/Chanturishvili/The-Ephemera; 
4. https://www.smith.edu/metamorphoses/issues/2013fall.html
Translation has been made from the Georgian edition –Vepkhistkaosani 1951 Tbilisi. Editorial Board–A. Baramidze, K. Kekelidze, A.Shanidze.
All sensible remarks will be appreciated.
Teimuraz Chanturishvili
Translator dedicates his work to the memory of his parents – Paul and Lydia

შოთა რუსთაველი



თარგმნა თეიმურაზ ჭანტურიშვილმა

მხატვარი სერგო ქობულაძე

რედაქტორი ია იაშვილი

1 - 5353*

რომელმან შექმნა სამყარო ძალითა მით ძლიერითა,
ზეგარდმო არსნი სულითა ყვნა ზეცით მონაბერითა,
ჩვენ, კაცთა, მოგვცა ქვეყანა, გვაქვს უთვალავი ფერითა,
მისგან არს ყოვლი ხელმწიფე სახითა მის მიერითა.
By Whom the universe was created, by Whose omnipotent power and strength, 
And all the beings were inspired with the celestial vivid breath,
Who us with such a world presented, with such an inexhaustible wealth -
He’s who ordains the monarchs’ rule** and He is after Who’s their face. 

2 - 5353 

ჰე, ღმერთო, ერთო, შენ შეჰქმენ სახე ყოვლისა ტანისა,
შენ დამიფარე, ძლევა მეც დასთრგუნვად მე სატანისა,
მომეც მიჯნურთა სურვილი, სიკვდიმდე გასატანისა,
ცოდვათა შესუბუქება, მუნ თანა წასატანისა.
Thou, indivisible God, Thou shaped the face of all existing beings,
Be my defender, strengthen me, to overpower the Satan’s tricks, 
Give me the midjnur’s*** longing, desire to last as long as I can breathe, 
And do unburden my sinful soul that I might take there fewer sins. 

3 - 5353

ვის შვენის - ლომსა, ხმარება შუბისა ფარ-შიმშერისა,
მეფისა მზის თამარისა, ღაწვ-ბადახშ, თმა-გიშერისა,
მას არა ვიცი, შევჰკადრო შესხმა ხოტბისა, შე, რისა,
მისთა მჭვრეტელთა ყანდისა, მირთმა ხამს მართ, მი, შერისა.
Whom does befit it? – Him, the lion, to bear Queen Tamar’s saber and spear, 
To be her loving guard and worth her brilliance, next to her to be. 
I’ll try to eulogize his might, and glorify his strength, indeed!
Those who behold his deeds deserve profound respect and high esteem. 

4 - 5353

თამარს ვაქებდეთ მეფესა სისხლისა ცრემლ-დათხეული,
ვთქვენი ქებანი ვისნი მე არ-ავად გამორჩეული.
მელნად ვიხმარე გიშრის ტბა და კალმად მე ნა რხეული,
ვინცა ისმინოს, დაესვას ლახვარი გულსა ხეული.
Our Queen, our Tamar should be praised, for who I shade my bloody tears;
I praised her one time in the past, and chose then not rejected themes,
The jet-black lake served me for ink, and for the pen, I used fine reeds – 
Hearts of those people who listen to me, with a sharp dagger will be pierced. 

5 - 5353 

მიბრძანეს მათად საქებრად თქმა ლექსებისა ტკბილისა,
ქება წარბთა და წამწამთა, თმათა და ბაგე-კბილისა,
ბროლ-ბადახშისა თლილისა, მით მიჯრით მიწყობილისა -
გასტეხს ქვასაცა მაგარსა გრდემლი ტყვიისა ლბილისა.
They have commanded me to praise and eulogize with pleasant verse
Her eyebrows, eyelashes, splendid hair, her beautiful lips, fine teeth of hers, 
And all these precious rubies, crystals, all this magnificent resplendence – 
Thus, on a lead made anvil beaten, a hard stone too, will lose its strength. 

6 - 5353

აწ ენა მინდა გამოთქმად, გული და ხელოვანება -
ძალა მომეც და შეწევნა შენგნით მაქვს, მივსცე გონება;
მით შევეწივნეთ ტარიელს, ტურფადცა უნდა ხსენება,
მათ სამთა გმირთა მნათობთა სჭირს ერთმანეთის მონება.
I need now my talented tongue, my skill and my affectionate heart,
God, thou empower me and inspire – enlighten my spirit with your light.
With Tariel are my sympathies, and I will describe his spirit and might, 
All our three heroes, three brave men, with sincere friendship are united. 

7 - 5353 

მო, დავსხდეთ, ტარიელისთვის ცრემლი გვდის შეუშრობელი;
მისებრი მართ დაბადებით ვინცა ყოფილა შობილი!
დავჯე, რუსთველმან გავლექსე, მისთვის გულ-ლახვარ-სობილი,
აქამდის ამბად ნათქვამი, აწ მარგალიტი წყობილი.
Come on, for Tariel let us feel, for his misfortunes and his grieves,
I do not know for him no matches - who’s capable for such powerful deeds! 
And I, Rustveli, sang him, though by a sharp dagger’s my heart pierced, 
Till now, it has been just a tale, from now on it’s a set of pearls. 

8 - 4444 

მე, რუსთველი, ხელობითა ვიქმ საქმესა ამა დარი;
ვის ჰმორჩილობს ჯარი სპათა, მისთვის ვხელობ, მისთვის მკვდარი.
დავუძლურდი, მიჯნურთათვის კვლა წამალი არსით არი,
ანუ მომცეს განკურნება, ანუ მიწა მე სამარი.
I, Rustveli - gone mad, senseless – am fulfilling such proceedings; 
Who’s the head of our armed forces, she is I’m going mad with, she is. 
I’m exhausted, nothing cures me, nothing keeps up midjnure’s feelings, 
Either I will be revived or in a grave I will be sleeping. 

9 - 5353

ესე ამბავი სპარსული, ქართულად ნათარგმანები,
ვით მარგალიტი ობოლი, ხელი-ხელ საგოგმანები,
ვპოვე და ლექსად გარდავთქვი, საქმე ვქმენ საჭოჭმანები,
ჩემმან ხელ-მქმნელმან დამმართოს ლაღმან და ლამაზმან ნები.
This Persian story of past times, and into Georgian now translated, 
As a precious unique diamond, worth admiringly to be gazed at,
By me was rhymed and this tale’s sense is here ambiguously expressed - 
Let her do state my words’ approval, who makes me crazy, turns me mad. 

10 - 4444

თვალთა, მისგან უნათლოთა, ენატრამცა ახლად ჩენა;
აჰა, გული გამიჯნურდა, მიჰხდომია ველთა რბენა!
მიაჯეთ ვინ, ხორცთა დაწვა კმა არს მისცეს სულთა ლხენა,
სამთა ფერთა საქებელთა ლამის ლექსთა უნდა ვლენა.
My eyes always wished to see her and still burn with the same eagerness,
My heart’s fallen for her and longs to knock about the fields and wilderness!
When flesh’s been burnt down the soul then will rejoice his free existence, 
Let’s describe three laudable colors, their devotion and their fitness.

11 - 4444

რაცა ვის რა ბედმან მისცეს, დასჯერდეს და მას უბნობდეს:
მუშა მიწყივ მუშაკობდეს, მეომარი გულოვნობდეს:
კვლა მიჯნურსა მიჯნურობა უყვარდეს და გამოსცნობდეს,
არცა ვისგან დაიწუნოს, არცა სხვათა უწუნობდეს.
What to whom by fate is offered, let them carry out with eagerness – 
There’s the land for peasants to work on, let the warrior be brave, fearless.
If one loves, he should be faithful, should preserve his love, its firmness, 
May no strength change his strong feeling; let him keep his love in earnest.

12 - 4444

ველადვე სიბრძნისაა ერთი დარგი,
საღმრთო, საღმრთოდ გასაგონი, მსმენელთათვის დიდი მარგი,
კვლა აქაცა ეამების, ვინცა ისმენს კაცი ვარგი;
გრძელი სიტყვამოკლედ ითქმის, შაირია ამად კარგი.
From the first, the skill of rhyming is one field of mankind’s wisdom;
Blessed by God, it makes life easier and one feels spiritual freedom, 
And If a listener likes, enjoys it, his soul gets felicity’s kingdom; 
You boiled down long sentence smartly – rhyming’s a skill which you get rich from. 

13 - 4444

ვითა ცხენსა შარა გრძელი და გამოსცდის დიდი რბევა,
მობურთალსა - მოედანი, მართლად ცემა, მარჯვედ ქნევა,
მართ აგრეთვე მელექსესა - ლექსთა გრძელთა თქმა და ხევა,
რა მისჭირდეს საუბარი და დაუწყოს ლექსმან ლევა.
Just as horses are examined in long journeys, in horse-races, 
And as ball-players on the playground, smartly swinging their long rackets, 
So the writers of the long lines could be tried by their fine verses,
When their skill becomes exhausted and a stock of their words empties. 

14 - 5353

მაშინღა ნახეთ მელექსე და მისი მოშაირობა,
რა ვეღარ მიხვდეს ქართულსა, დაუწყოს ლექსმან ძვირობა,
არ შეამოკლოს ქართული, არა ქმნას სიტყვა-მცირობა,
ხელ-მარჯვედ სცემდეს ჩოგანსა, იხმაროს დიდი გმირობა.
Just then the rhymer will be proved – refinement of his words, his poems,
How much his Georgian is still fine, how much still cheerful is his voice.
Are floating orderly his sounds? Do they gladden us, do we rejoice?
Or like the unskilled ball-players’ hits, they are not good but make much noise? 

15 - 4444

მოშაირე არა ჰქვიან, თუ სადმე თქვას ერთი, ორი,
თავი ყოლა ნუ ჰგონია მელექსეთა კარგთა სწორი,
განაღა თქვას ერთი, ორი, უმსგავსო და შორი-შორი,
მაგრა იტყვის -ჩემი სჯობსო - უცილობლობს ვითა ჯორი.
Do not name such one ”true master” who said once a couple of verses –
May he not equate his aptitudes with true poets, their skill and ranges;
Having said a few rhymes somewhere – just by chance, just in some cases,
He repeats – my verse is better – stubborn like a mule and senseless.

16 - 5353 

მეორე ლექსი ცოტაი, ნაწილი მოშაირეთა,
არ ძალ-უც სრულქმნა სიტყვათა, გულისა გასაგმირეთა,
ვამსგავსე მშვილდი ბედითი ყმაწვილთა მონადირეთა:
დიდსა ვერ მოჰკლვენ, ხელად აქვს ხოცვა ნადირთა მცირეთა.
There is the second type of poets – of different style, of other kind –
Heart-piercing words is not their field, just one or two, not many a line.
Young hunters are just of such type, with inexperienced bow and mind;
They are not able to kill big beasts, small prey’s enough, that’s their desire. 

17 - 4444

მესამე ლექსი კარგია სანადიმოდ, სამღერელად,
სააშიკოდ, სალაღობოდ, ამხანაგთა სათრეველად;
ჩვენ მათიცა გვეამების, რაცა ოდენ თქვან ნათელად,
მოშაირე არა ჰქვიან, ვერას იტყვის ვინცა გრძელად.
The third kind of poems is suitable during feasts, for joyful partners,
In love stories, merry meetings – they may serve as entertainers;
They are pleasant, spirits lifting, they are cheerful and they gladden us,
But he, only he’s true master, whose creation moves and shakes us. 

18 - 4444 

ხამს მელექსე ნაჭირვებსა მისსა ცუდად არ აბრმკობდეს,
ერთი უჩნდეს სამიჯნურო, ერთსა ვისმე აშიკობდეს,
ყოვლსა მისთვის ხელოვნობდეს, მას აქებდეს, მას ამკობდეს,
მისგან კიდე ნურა უნდა, მისთვის ენა მუსიკობდეს.
What by him was once created, that shouldn’t be out thrown by a rhymer,
She must be his addressee, whose he’s the worshiper, admirer, 
He must praise her, glorify her, should fulfill this in good manner,
And remaining unpretentious, send out music to delight her. 

19 - 5353 

ჩემი აწ ცანით ყოველმან, მას ვაქებ, ვინცა მიქია;
ესე მიჩნს დიდად სახელად, არ თავი გამიქიქია!
იგია ჩემი სიცოცხლე, უწყალო, ვითა ჯიქია!
მისი სახელი შეფარვით ქვემორე მითქვამს, მიქია.
Know all – I’m praising her, whom I praised just the same way in the past; 
This makes me joyful, fills with pride, and I am glad I have done that.
She is my life – the merciless one – the ruthless leopard, deadly cat,
And I have hinted at her name, here you will come across with that. 

20 - 5353 

ვთქვა მიჯნურობა პირველი და ტომი გვართა ზენათა,
ძნელად სათქმელი, საჭირო, გამოსაგები ენათა;
იგია საქმე საზეო, მომცემი აღმაფრენათა,
ვინცა ეცდების, თმობამცა ჰქონდა მრავალთა წყენათა.
Have I to sing, sublime the love, the midjnurship of precious kind?
It’s hard, it’s difficult to express, it is inscrutable for one’s mind;
It is the high, divine affair, it fills our heart with joy and pride,
Its object – free from routine trifles – tastes indescribable pure delight.

21 - 5353 

მას ერთსა მიჯნურობასა ჭკვიანნი ვერ მიხვდებიან,
ენა დაშვრების, მსმენლისა ყურნიცა დავალდებიან;
ვთქვენ ხელობანი ქვენანი, რომელნი ხორცთა ჰხვდებიან;
მართ მასვე ჰბაძვენ, თუ ოდეს არ სიძვენ, შორით ბნდებიან.
Such kind of midjnurship, such love can’t be by many ones perceived;
The tongue - explaining it – dries up, the listener’s ears get tired with it,
Here I relate the low affairs, people’s carnal nature’s filled with it; 
However with claims of eminence, when there in the first place stands the spirit. 

22 - 5353

მიჯნური შმაგსა გვიქვიან არაბულისა ენითა,
მით რომე შმაგობს მისისა ვერ-მიხვდომისა წყენითა;
ზოგთა აქვს საღმრთო სიახლე, დაშვრების აღმაფრენითა,
კვლა ზოგთა ქვე უც ბუნება კეკლუცთა ზედან ფრფენითა.
The midjnur means excited, mad – so in Arabic it’s been known –
Because of unattainable goals mad passions start in him to grow;
Some have divine intimacy feels, realizing in a rapturous form,
Some, greedy for the love affairs, tend flits over beauties to perform.

23 - 5353

მიჯნურსა თვალად სიტურფე ჰმართებს, მართ ვითა მზეობა,
სიბრძნე, სიმდიდრე, სიუხვე, სიყმე და მოცალეობა,
ენა, გონება, დათმობა, მძლეთა მებრძოლთა მძლეობა.
ვისცა ეს სრულად არა სჭირს, აკლია მიჯნურთ ზნეობა.
Who claims to be the midjnur, he must be as bright as the sunbeam,
And generous, wise and young as well - this signs are decorating him,
He should be eloquent, yielding, clever, victorious like a mighty stream,
Who doesn’t possess these qualities, him the title of midjnur can’t be given. 

24 - 4444 

მიჯნურობა არის ტურფა, საცოდნელად ძნელი გვარი;
მიჯნურობა სხვა რამეა, არ სიძვისა დასადარი:
იგი სხვაა, სიძვა სხვაა, შუა უზის დიდი მზღვარი,
ნურვინ გარევთ ერთმანეთსა, გესმათ ჩემი ნაუბარი!
The high midjnurship is a beautiful and inscrutable inspiration,
And it is quite different something, not just sexual rude attraction.
It’s another kind of living, there is great delimitation,
If you mix them up, you’re wrongful – this is not correct perception! 

25 - 4444 

ხამს მიჯნური ხანიერი, არ მეძავი, ბილწი, მრუში,
რა მოშორდეს მოყვარესა, გაამრავლოს სულთქმა, უში,
გული ერთსა დააჯეროს, კუშტი მოხვდეს, თუნდა ქუში;
მძულს უგულოდ სიყვარული, ხვევნა-კოცნა, მტლაშა-მტლუში.
He, who loves, ought to be truthful, not debaucher, mean, adulterous,
Parting with his love, his sweetheart is for him too painful, grievous.
Just to her his heart is faithful, filled with confidence, but not dubious,
Love, as only sex affairs is both disgusting and inglorious. 

26 - 5353

ამა საქმესა მიჯნური ნუ უხმობს მიჯნურობასა:
დღეს ერთი უნდეს, ხვალე სახვა, სთმობდეს გაყრისა თმობასა;
ესე მღერასა ბედითსა ჰგავს ვაჟთა, ყმაწვილობასა,
კარგი მიჯნური იგია, ვინ იქმს სოფლისა თმობასა.
Such unkind deeds are not the sign of mijnurship, of a loving heart:
When, changing beauties every day, one does not seem downcast to part,
It is young fellows’ way of life – so they do think and so they act –
The real brave mijnur is the one, who can lay down his life and luck. 

27 - 4444

არს პირველი მიჯნურობა არ დარჩენა ჭირთა, მალვა,
თავის-წინა იგონებდეს, ნიადაგმცა ჰქონდა ხალვა,
შორით ბნედა, შორით კვდომა, შორით დაგვა, შორით ალვა,
დათმოს წყრომა მოყვრისაგან, მისი ჰქონდეს შიში, კრძალვა.
With true love, exalted feelings, it goes hiding of emotions,
Aspiration for seclusion, and the loneliness, recollections,
Keeping distance, and respectful burning, ardor and enjoyments,
Being able to bear offences, and respecting her devotions. 

28 - 4444 

ხამს, თავისა ხვაშიადსა არვისთანა ამჟღავნებდეს,
არ ბედითად „ჰაი“ ზმიდეს, მოყვარესა აყივნებდეს,
არსით უჩნდეს მიჯნურობა, არასადა იფერებდეს,
მისთვის ჭირი ლხინად უჩნდეს, მისთვის ცეცხლსა მოიდებდეს.
One should be restrained and modest, not display his passionate secrets,
Let him hold in his emotions, not show off his intimate feelings.
Let him keep inside his problems, let avoid deep sighs and pleadings,
Let accept the woe as merriment for his darling, for his dearest. 

29 - 4444

მას უშმაგო ვით მიენდოს, ვინ მოყვარე გაამჩივნოს?
ამის მეტი რამცა ირგო: მას ავნოს და თვითცა ივნოს.
რათამცაღა ასახელა, რა სიტყვითა მოაყივნოს?
რა ჰგავა თუ მოყვარესა კაცმან გული არ ატკივნოს!
He who’s wise, won’t trust a person, who is known as unreliable one, 
If he’s done, both sides will suffer, that will be such action’s outcome,
What’s on earth a lover’s merit, if he’s a reason of her breakdown?
Carelessness will harm her feelings, let it be realized by everyone!

30 - 4444

მიკვირს, კაცი რად იფერებს საყვარლისა სიყვარულსა:
ვინცა უყვარს, რად აყივნებს მისთვის მკვდარსა, მისთვის წყლულსა?! 
თუ არ უყვარს, რად არა სძულს, რად აყივნებს რაცა სძულსა?!
ავსა კაცსა ავი სიტყვა ურჩევნია სულსა, გულსა.
I’m surprised – some man pretends that he has fallen for her – but’s haughty, 
If he really loves his sweetheart, why aggressiveness, such oddity? 
Actually his deeds insult her, shouldn’t be love his high priority?
Vicious word’s the wicked man’s pleasure, both his soul and heart enjoy it. 

31 - 4444

თუ მოყვარე მოყვრისათვის ტირს, ტირილსა ემართლების:
სიარული, მარტოობა ჰშვენის, გაჭრად დაეთვლების;
იგონებდეს, მისგან კიდე ნურაოდეს მოეცლების,
არ დააჩნდეს მიჯნურობა, სჯობს, თუ კაცსა ეახლების.
If a man – the faithful lover - tries and suffers for his sweetheart,
Loneliness, solitude adorn him, cooling down his feelings’ impact;
Keeping her dear shape before him, keeping their spiritual contact,
But in public he had better look even-tempered, not look keyed up.
*Syllabicall structure of lines in a given verse matching that in Georgian; 5353 – “Low”, 4444 – “High”
shairi – the 16 syllable line. 
**Georgian word here is bearing the double load - at the same time it means ”One able to create”.
***Man in love (Arab.)